Vào tháng 04 năm 2023, Viện Khoa học Tài nguyên nước đã thực hiện một cuộc điều tra khảo sát (ĐTKS) chi tiết về vận hành hồ chứa lưu vực sông Hồng. Mục tiêu tổng quát của đề tài là nghiên cứu rà soát và điều chỉnh qui trình vận hành hệ thống liên hồ chứa trên lưu vực sông Hồng theo thời gian thực nhằm nâng cao hiệu quả khai thác sử dụng nước đồng thời vẫn đảm bảo an toàn công trình và yêu cầu phòng lũ hạ du, đảm bảo dòng chảy tối thiểu trên sông và nhu cầu sử dụng nước ở hạ du trong mùa cạn.
Mục tiêu cụ thể bao gồm a) Rà soát, phân tích và đề xuất được các nội dung cần điều chỉnh trong quy trình vận hành liên hồ chứa trên lưu vực sông Hồng tại Quyết định số 740/QĐ-TTg ngày 17 tháng 6 năm 2019; b) Vận hành được hệ thống liên hồ chứa trên lưu vực sông Hồng theo thời gian thực, đảm bảo các mục tiêu phát điện, phòng lũ và cấp nước; c) Đánh giá được khả năng mềm hoá Quy trình vận hành liên hồ, không cố định mực nước trước lũ theo từng thời kỳ; d) Điều chỉnh được số lần xả nước vụ Đông Xuân nhằm giảm lượng nước xả của hệ thống liên hồ chứa.
Chú thích: Đoàn ĐTKS thăm quan NMTĐ Sơn La

Với mục tiêu phòng lũ, đảm bảo cung cấp nước và điện cho vùng kinh tế phía Bắc, các hồ chứa lưu vực sông Hồng đóng vai trò quan trọng trong việc quản lý tài nguyên nước và phát triển kinh tế xanh. Tổng diện tích lưu vực sông Hồng là 169.000 km2, trong đó phần diện tích lưu vực thuộc Trung quốc là 81.240 km2 (48%). Lượng mưa trung bình hàng năm của lưu vực vào khoảng 3000mm. Tổng lượng dòng chảy trung bình nhiều năm l0,7 tỷ m3. Hiện nay, trên hệ thống sông Hồng đã xây dựng các hồ thủy điện lớn như Lai Châu, Sơn La, Hòa Bình trên sông Đà; Huội Quảng, Bản Chát trên sông Nậm Mu; Thác Bà trên sông Chảy, Tuyên Quang trên sông Gâm. Các hồ này đã khai thác được tiềm năng thuỷ điện lớn của hệ thống sông Hồng cũng như góp phần quan trọng vào việc điều hoà dòng chảy, giảm nguy cơ lũ lụt vào mùa lũ và cấp nước cho sinh hoạt, nông nghiệp và công nghiệp vào mùa khô ở hạ lưu sông Hồng.

Chú thích: Đoàn ĐTKS làm việc với Công ty TĐ Huội Quảng Bản Chát
Trong quá trình công tác, đoàn điều tra khảo sát đã tập trung vào việc nắm bắt thông tin về quá trình xây dựng, quản lý, và vận hành hồ chứa lưu vực sông Hồng. Đối với các hồ chứa thủy điện Sơn La, Hòa Bình, Lai Châu, Bản Chát, Huội Quảng, Tuyên Quang, Thác Bà, đoàn thực hiện khảo sát thực địa, xem xét vị trí khu vực hồ của các công trình thủy điện. Hơn nữa, đoàn thực hiện cập nhật, thu thập bổ sung: 1) Thông số thiết kế hồ, 2) Quy trình, số liệu vận hành hồ chứa trong năm năm gần đây, 3) Các công trình khai thác sử dụng nước trên dòng chính, 4) Tài liệu về các trạm quan trắc, trạm thủy văn sử dụng trong quá trình vận hành hồ, 5) Số liệu bồi lắng.

Chú thích: Đoàn ĐTKS thăm quan đập NMTĐ Lai Châu
Đoàn ĐTKS đã khảo sát các công trình hồ chứa, nhà máy thủy điện, làm việc với các lãnh đạo, cán bộ các công ty nhà máy thủy điện, định vị tọa độ công trình, chụp ảnh điều tra thực địa, và thu thập số liệu từ các nguồn liên quan.
Các NMTĐ trong quá trình làm việc đá nêu lên hiện trạng vận hành hồ chứa theo Quyết định 740/QĐ-TTg (ngày 17 tháng 06 năm 2019) kèm theo các khó khăn, góp ý để đưa vào điều chỉnh quy trình vận hành liên hồ chứa. Đoàn ĐTKS đã ghi nhận đầy đủ các ý kiến để sự dụng trong quá trình hoàn thành sản phẩm. Điểm đáng chú ý là các góp ý trọng tâm vào mục tiêu kép của các NMTĐ vừa điều chỉnh mực nước hồ chứa vừa sản xuất điện ở các thời điểm khác nhau trong năm với các lưu lượng khác nhau. Do đó, quy trình vận hành liên hồ chứa linh hoạt và theo thời gian thực là cần thiết trong hoạt động của các NMTĐ trên lưu vực sông Hồng.